25 Kwietnia 2021

Raport nr 19 - nowe zagrożenia fitosanitarne dla Polski Drukuj

Motyl Neoleucinodes elegantalis
Motyl Neoleucinodes...
Korzenie winorośli porażone przez Meloidogyne vitis
Korzenie winorośli...
Bulwa ziemniaka porażona przez guzaka amerykańskiego
Bulwa ziemniaka...
Nasadowa część pnia drzewka kasztana z nekrozami
Nasadowa część pnia...
Objawy porażenia na złocieniach
Objawy porażenia...
Objawy porażenia na złocieniach
Objawy porażenia...
Objawy porażenia na złocieniach
Objawy porażenia...

1. Stwierdzenie obecności motyla Neoleucinoides elegantalis w Szwajcarii

 

Neoleucinoides elegantalis jest motylem z rodziny wachlarzykowatych (Lepidoptera: Crambidae), którego występowanie stwierdzono w Meksyku oraz w większości krajów Ameryki Środkowej i Południowej. W krajach Unii Europejskiej agrofag ten podlega obowiązkowi zwalczania jako agrofag kwarantannowy. Żywicielami N. elegantalis są rośliny z rodziny psiankowatych (Solanaceae), w tym Solanum lycopersicum (pomidor), Solanum melongena (oberżyna), Capsicum annuum (papryka) oraz różne gatunki uprawiane i dziko rosnące w strefie klimatu tropikalnego.

 

W latach 2020-2021 szkodnik był przechwytywany w przesyłkach świeżych owoców oberżyny, papryki i Solanum betaceum importowanych do Holandii i Belgii z Surinamu i Kolumbii. Na początku 2021 r. jeden osobnik dorosły (motyl) szkodnika został stwierdzony w prywatnym domu w Szwajcarii. Nie odnotowano materiału roślinnego porażonego przez gąsienice. Przypuszcza się, że szkodnik został przeniesiony wraz z importowanymi owocami pomidora lub oberżyny zakupionymi w pobliskich supermarketach, lecz nie uległ on zadomowieniu na terenie Szwajcarii.

 

Na roślinach pomidora jaja składane są na powierzchni owocu, kielicha, rzadziej na szypułkach kwiatowych i pąkach kwiatowych, a przy dużej liczebności szkodnika, także na liściach i łodygach. Na oberżynie jaja są składane na kielichu lub powierzchni owocu. Po wylęgu gąsienice wgryzają się do młodych owoców, powodując powstawanie niewielkich otworków, które z czasem ulegają zasklepieniu; w rozwijającym się owocu gąsienice żerują w miąższu oraz na nasionach. Występują cztery stadia wzrostowe gąsienic. Po zakończeniu rozwoju, gąsienice wygryzają się z owocu niewielkimi okrągłymi otworkami i przepoczwarczają się w kryjówkach, które budują z liści. W zależności od gatunku żywiciela, spotyka się je na zielonych lub suchych, w tym odpadłych, liściach, między owocami w gronie, itp. Ponadto można spotkać je w opakowaniach towarzyszących owocom w transporcie. Gąsienice mają zabarwienie ciała od białego do różowego, z jasnożółtą głową o ciemniejszej pigmentacji. Wyrośnięta gąsienica ma 15-20 mm długości. Skrzydła motyla są białawe, miejscami przezroczyste, na których łuski tworzą brązowe lub czarne plamy. Rozpiętość skrzydeł samicy wynosi 15–30 mm, a samca 15–33 mm.

 

W naszym kraju istnieje możliwość rozwoju szkodnika w szklarniowych uprawach na warzyw psiankowatych oraz pojawiania się krótkotrwałych populacji na roślinach gruntowych, lecz brak możliwości przezimowania w gruncie.

 

2. Meloidogyne vitis sp. n.  – nowy pasożyt winorośli

 

Guzaki (Nematoda: Meloidogynidae) są nicieniami pasożytującymi na podziemnych częściach roślin, głównie korzeniach. Ich nieruchome samice w czasie żerowania wytwarzają enzymy, które przyczyniają się do powstawania na korzeniach, bulwach ziemniaka, itp., guzowatych wyrośli.  

 

W 2021 r. opisano nowy dla nauki gatunek guzaka, Meloidogyne vitis, który pasożytował na korzeniach winorośli w prowincji Yunnan w Chinach. Na korzeniach porażonych roślin były widoczne drobne wyrośla. Żerowanie nicieni doprowadzało do karłowatości roślin, żółknięcia i opadania liści, zmniejszonej produkcji owoców, zahamowania wzrostu i karłowacenia roślin. Z uwagi na liczne występowanie nicieni ich szkodliwość była znaczna. Na chwilę obecną nie wiadomo, czy poza winoroślami nicień może porażać inne rośliny. W przypadku przeniknięcia do Europy nicień ten prawdopodobnie mógłby porażać winorośl wywołując szkody gospodarcze.

 

3. Przeniesienie Cryphonectria parasitica  na drzewku kasztana ze szkółki w Słowacji do Szwecji.

 

Cryphonectria parasitica jest grzybem, który poraża przede wszystkim kasztany (Castanea spp.), a ponadto dęby (Quercus spp.), Castanipsis spp., klony (Acer spp.), sumaka octowca (Rhus typhina) i orzesznika pięciolistkowego (Carya ovata). W krajach Unii Europejskiej agrofag ten jest Regulowanym Agrofagiem Niekwarantannowym (RAN) na roślinach do sadzenia kasztana.

 

Patogen występuje w Ameryce Północnej, Azji, Australii i w wielu krajach Europejskich,. w latach 90-tych XX wieku został on wykryty w Polsce (kilka ognisk), lecz ogniska te zostały wyniszczone i obecnie grzyb nie występuje w naszym kraju. W 2018 r. grzyba stwierdzono w prywatnym ogrodzie w Szwecji na jednej roślinie kasztana (Castanea sativa X C. crenata, odm. „Marigoule”), która została zakupiona w szkółce na terenie Słowacji i przywieziona do Szwecji przez nabywcę. Była to jak dotąd jedyna roślina porażona przez C. parasitica na terenie Szwecji. Roślina ta została usunięta i zniszczona, a do bieżącego roku obowiązuje zakaz sadzenia roślin żywicielskich C. parasitica w ogrodzie, gdzie była ona uprawiana.

 

Grzyb infekuje miejsca uszkodzone przez owady. Na pniach i gałęziach powstają nekrozy, które mogą szybko je opasać, powodując żółknięcie lub brązowienie umieszczonych powyżej liści, które więdną, lecz pozostają na gałęzi. Raki, nekrozy i zrakowacenia o zabarwieniu żółtopomarańczowym do czerwonobrunatnego są wyraźnie widoczne na tle zielonkawej kory, zwłaszcza młodszych gałęzi. Porażone obszary są lekko zapadnięte, wybrzuszone lub spękane; na martwej korze powstają liczne, pomarańczowe lub żółotobrązowe piknidia o średnicy do 3 mm, z których podczas wilgotnej pogody wydostaje się, w formie skręconej spirali, lepka, szarożółta masa zarodników konidialnych. Po zdjęciu kory zewnętrznej widoczne są beżowe, wachlarzowate płaty grzybni.

 

Grzyb został w przeszłości stwierdzony w Polsce, dlatego w przypadku jego przeniesienia do naszego kraju, zwłaszcza wraz z materiałem szkółkarskim byłby on w stanie rozwijać się w naszym kraju na gatunkach żywicielskich. Jak wskazuje powyższy przykład, do przeniesienia patogena może wystarczyć jedna porażona roślina.

 

4. Chrysanthemum stem necrosis virus (wirus nekrozy łodygi chryzantemy) – zagrożeniem dla upraw złocieni w Europie

 

Chrysanthemum stem necrosis virus jest patogenem, który w krajach Unii Europejskiej  podlega obowiązkowi zwalczania. Głównym żywicielem jest chryzantema wielkokwiatowa (Dendranthema x grandiflorum), rzadziej porażany jest pomidor (Solanum lycopersicum), a sporadycznie gerbera (Gerbera spp.) i eustoma wielkokwiatowa (Eustoma russelianum).

 

Gatunek ten jest notowany  w Azji (Iran, Japonia, Korea Południowa) i Brazylii. Jego obecność stwierdzono w kilku krajach europejskich (Belgia, Holandia, Słowenia, Wielka Brytania i Włochy) na złocieniach, lecz ogniska patogena, niekiedy pojawiające się kilkakrotnie w ciągu kilku lat, zostały zlikwidowane.

 

W Holandii na chryzantemach jako objawy porażenia przez wirusa obserwowano łagodne lub silne nekrotyczne smugi na łodydze, więdniecie liści i łodyg, a w niektórych przypadkach chlorotyczne lub nekrotyczne plamy i pierścienie na liściach. Niekiedy z czasem następowała całkowita martwica łodygi doprowadzająca do więdnięcia części roślin. W Brazylii objawy na chryzantemach zostały opisane jako nekrozy na liściach otoczone żółtymi obszarami, a następnie martwica na łodygach, pędach kwiatostanowych i szypułkach kwiatów. Porażone chryzantemy w Wielkiej Brytanii wykazywały martwicę na łodygach i nekrozy na liściach. Na naturalnie zainfekowanych roślinach pomidora w Brazylii obserwowano nekrozy na łodygach oraz nekrotyczne plamy i pierścienie na liściach. Na sztucznie zainokulowanych odmianach pomidorów „Moneymaker”, „Pronto” i „Trust” objawy porażenia systemicznego zostały opisane jako zmiany na liściach: chlorotyczne i nekrotyczne, chloroza i szorstkość oraz silne zahamowanie wzrostu roślin, chociaż nie wszystkie zainokulowane rośliny miały objawy porażenia. Na porażonych gerberach infekcja często przebiega bezobjawowo, a niekiedy obserwuje się objawy w postaci słabego żółknięcia i nekroz na liściach.

 

Wektorem wirusa są wciornastki (Thysanoptera) przenoszące patogena z roślin porażonych na zdrowe. Natomiast z obszarów swojego występowania do Europy wirus ten mógłby przeniknąć na roślinach do sadzenia z gatunków żywicielskich, zwłaszcza chryzantem, a także  kwiatach ciętych, warzywach i owocach gatunków żywicielskich. Zważywszy na stwierdzenie wirusa w kilku krajach europejskich istnieje prawdopodobieństwo jego przeniesienia do Polski. W naszym kraju mógłby on przede wszystkim rozwijać się na chryzantemach, a w mniejszym stopniu na pomidorach i gerberach.

 

4. Wykrycie guzaka holenderskiego (Meloidogyne fallax Karssen) w Szwecji

 

Guzak holenderski (Meloidogyne fallax) jest nicieniem, którego żywicielami są jedno- i dwuliścienne rośliny zielne, w tym ziemniaki, różne gatunki warzyw (pomidor, fasola, groch, marchew, skorzonera, por i inne), burak cukrowy, truskawka, zboża, trawy, kukurydza, lucerna i różne rośliny dziko rosnące. W krajach Unii Europejskiej podlega obowiązkowi zwalczania. Gatunek dotychczas został stwierdzony w Afryce (RPA), Ameryce Południowej (Chile), Australii, Nowej Zelandii oraz kilku krajach europejskich (Belgia, Holandia, Francja, Niemcy, Szwajcaria i Wielka Brytania). W Szwecji, na południu kraju, w 2017 na roślinach ziemniaka po raz pierwszy stwierdzono występowanie pokrewnego gatunku – guzaka amerykańskiego (Meloidogyne chitwoodi), który także podlega obowiązkowi zwalczania w krajach Unii Europejskiej. W 2018 r. M. chitwoodi stwierdzono w kolejnym gospodarstwie na południu kraju. W trakcie badań na obecność tego nicienia w sąsiednich gospodarstwach, prowadzonych w tym samym roku, w próbie gleby pobranej na jednym z pól, po zbiorach ziemniaków, stwierdzono obecność guzaka holenderskiego. W konsekwencji, na polu tym w 2019 r. wstrzymano uprawę roślin (czarny ugór), natomiast w roku 2020 uprawiano rośliny pastewne. W 2021 r. zezwolono właścicielowi na uprawę na porażonym polu dowolnych roślin poza marchwią i ziemniakami. W bieżącym roku ponownie zostaną pobrane z tego pola próbki  gleby celem poddania ich analizie na obecność nicieni.

 

Oba kwarantannowe gatunki guzaków rozprzestrzeniają się na większą odległość wraz z porażonym materiałem roślinnym – roślinami do sadzenia, bulwami ziemniaka, cebulami roślin ozdobnych, a także wraz z podłożem. Ocena PRA przeprowadzona przez Instytut Ochrony Roślin – Państwowy Instytut Badawczy w 2016 r. wykazała, że gatunek ten może zasiedlić potencjalnie obszar całej Polski.

 

Stwierdzenie występowanie guzaka amerykańskiego i guzaka holenderskiego w Szwecji - kraju położonym na północ od Polski zdaje się potwierdzać wnioski odnośnie możliwości rozwoju się obu gatunków nicieni w naszym kraju.

 

Wszelkie treści zamieszczone na tej stronie internetowej (teksty, zdjęcia itp.) podlegają ochronie prawnej na podstawie przepisów ustawy z dnia 4 lutego 1994 r. o prawie autorskim i prawach pokrewnych (Dz.U. z 2019, poz. 1231 z późn. zm.). GIORiN wyraża zgodę na wykorzystanie całości lub części powyższej informacji, pod warunkiem podania źródła i odnośnika do adresu strony internetowej piorin.gov.pl.


lista aktualności